– Hana Quỳnh –

Bạn thân mến,

Tại sao có người 50 tuổi vẫn tràn đầy năng lượng, da căng bóng, tóc mượt mà — trong khi người khác cũng 50 tuổi lại đã bạc tóc, đau khớp, mệt mỏi triền miên?

Câu trả lời nằm một phần trong gene, nhưng không hoàn toàn do gene quyết định các bạn ạ!

Gene – là nền tảng cài đặt ban đầu mà thôi. Mỗi người sinh ra đã mang trong mình khoảng 20.000–25.000 gene, và trong đó có những gene quy định tốc độ tái tạo tế bào, khả năng sửa chữa DNA, quản lý stress oxy hóa hay hoạt động của hormone v.v… Những gene này chính là “bản lập trình gốc” quyết định cách cơ thể phản ứng với quá trình lão hóa. Ví dụ: Gene SIRT1, SIRT3 liên quan đến sự sống lâu và khả năng chống oxy hóa; gene FOXO3 được xem là “gene trường thọ” – giúp tế bào chịu đựng stress và viêm; gene mTOR điều khiển tốc độ phân chia tế bào – nếu hoạt động quá mức có thể thúc đẩy lão hóa. Tuy nhiên, vẫn cần nhắc lại là: gene không phải là thứ quyết định số phận chúng ta các bạn ạ, bởi gen có thể thay đổi cách biểu hiện trong suốt những năm tháng sống và làm việc trên đời này.

Gene trẻ hóa – được bật / tắt là nhờ một “chìa khóa” gọi là biểu sinh (Epigenetics). Nghiên cứu khoa học trong hơn 20 năm qua về hệ gene đã chỉ ra rằng: môi trường sống, dinh dưỡng, giấc ngủ, cảm xúc và thói quen hàng ngày v.v… có thể thay đổi cách gene hoạt động mà không cần thay đổi cấu trúc gene. Đó chính là khoa học biểu sinh (epigenetics) – cơ chế khiến cùng một bộ gene nhưng hai người lại có tốc độ lão hóa khác nhau. Bạn cứ hình dung gene như công tắc đèn, còn biểu sinh chính là bàn tay điều khiển công tắc đó. Khi bạn sống lành mạnh, giảm stress, ngủ đủ, ăn uống cân bằng… bạn bật các gene trẻ hóa lên. Khi bạn thức khuya, hút thuốc, ăn đường, ít vận động… bạn tắt chúng đi.

Gene chống lão hóa (gen trường thọ) – có thể được kích hoạt bởi 4 yếu tố. Nếu bạn đã đọc nhiều nghiên cứu về sinh học phân tử, bạn sẽ hoàn toàn đồng ý với tôi về những yếu tố sau đây giúp thúc đẩy biểu hiện của gene trẻ:

(1) Chế độ ăn giàu thực vật & chất chống oxy hóa sẽ giúp kích hoạt gene SIRT1, làm giảm stress oxy hóa, ổn định sức khỏe tế bào, làm chậm lão hóa. Gen này được kích hoạt khi bạn ăn nhiều rau lá xanh, quả mọng, trà xanh, nghệ, tỏi, nhụy hoa nghệ tây, dầu ô liu..

(2) Vận động thường xuyên giúp tăng lưu thông máu, kích thích ty thể (nhà máy năng lượng của tế bào) hoạt động hiệu quả hơn, nồng độ Coenzyme NAD+ tăng làm kích hoạt các gene Sirturn (gen trường thọ), hệ bạch huyết lưu thông tốt, tăng cường khả năng miễn dịch, chống lại nhiều bệnh mạn tính.

(3) Giấc ngủ sâu & đủ là lúc cơ thể bật “chế độ phục hồi”, kích hoạt gene GH1 tăng tiết hormone tăng trưởng (GH), giúp tạo cơ, tế bào trẻ lại. Nếu thiếu ngủ, mất ngủ hoặc chất lượng giấc ngủ kém, các tế bào sẽ lão hóa nhanh hơn.

(4) Tâm trí tích cực & kiểm soát stress sẽ giữ được nồng độ cortisol trong máu thấp, là một trong những cách giúp bảo vệ telomere – phần “nắp bảo vệ” của nhiễm sắc thể (chứa các gene) khỏi bị rút ngắn. Bởi vì, telomere càng ngắn thì tế bào càng nhanh già cỗi và chết đi.

Bạn có thể chủ động giữ được sự trẻ hóa của bản thân nhờ vào sự phát triển của khoa học ngày nay. Những năm gần đây, các nhà khoa học không chỉ đo tuổi sinh học (biological age) qua DNA methylation (ức chế biểu hiện gene), mà còn chứng minh rằng tuổi sinh học này có thể còn giảm được hơn so với tuổi thực. Một số nghiên cứu thử nghiệm cho thấy chỉ sau 8 tuần thay đổi lối sống toàn diện (ăn uống, tập luyện, thiền, giấc ngủ…), tuổi sinh học của người tham gia thí nghiệm đã trẻ ra 2–3 tuổi (trung bình). Điều đó có nghĩa là: bạn không thể thay đổi gene mình được sinh ra, nhưng có thể thay đổi cách gene hoạt động mỗi ngày đấy!

Lời khuyên của chuyên gia là: Lão hóa không chỉ là chuyện của tuổi tác, mà là chuyện của lựa chọn cách ăn uống, sinh hoạt mỗi ngày, bạn ạ! Mỗi bữa ăn, mỗi giấc ngủ, mỗi cảm xúc bạn nuôi dưỡng đều là một tín hiệu gửi đến từng tế bào. Bạn có thể huấn luyện cho cơ thể mình trẻ hơn – khỏe hơn – và sống lâu hơn, bằng cách hiểu và “đối đãi” với gene của chính mình.

Bài sau tôi sẽ chia sẻ lý do tại sao, với bữa ăn thông thường hàng ngày, chúng ta gần như không thể nào cung cấp đủ dinh dưỡng để gene được biểu hiện tốt nhất; và cần làm gì để khắc phục điều đó?! Hẹn gặp bạn ở bài tiếp theo.

Hana Quỳnh